Strategia rozwoju do 2010 roku

Strategia jest dokumentem zawierajacym koncepcje rozwoju FR do 2010 roku poprzez zreformowanie zasad rozwoju gospodarczego, sfery socjalnej i wladzy panstwowej, opracowanym pod kierunkiem obecnego ministra rozwoju gospodarczego i handlu H. Grefa. Zgodnie z decyzja premiera M. Kasjanowa cele strategii na najblizsze poltora roku zostaly odrebnie wydzielone. Ustalono terminy ich realizacji w ujeciu kwartalnym. Niektore wnioski wynikajace ze "Strategii" trafily juz w formie projektow ustaw pod obrady Dumy Panstwowej (m.in. propozycje dotyczace podatku dochodowego i akcyzy oraz zreformowania Rady Federacji). "Strategia rozwoju ..." przewiduje:

• modernizacje gospodarki;
• zmiany w polityce makroekonomicznej;
• nowe zasady polityki strukturalnej;
• reformy w sferze socjalnej;
• zreformowanie organow wladzy panstwowej.

Wedlug autorow strategicznym celem takich glebokich przemian jest zapewnienie warunkow dla swobodnego rozwoju ludzi i umozliwienia wykorzystania przez nich posiadanego potencjalu, zdolnosci oraz aktywnosci tworczej i przedsiebiorczosci - co pozwoli rozwiazac socjalne i gospodarcze problemy kraju oraz zniwelowac istniejace obecnie odstawanie od najwyzej rozwinietych panstw.
Warunkiem podstawowym ma byc umocnienie systemu demokratycznego, w tym gwarancje praw i swobod osobistych, ochrona przed bezprawna dzialalnoscia zarowno panstwa jak i grup przestepczych, a takze zapewnienie warunkow swobodnej konkurencji.
Polityka gospodarcza powinna zapewnic staly, wysoki poziom rozwoju wyprzedzajacy tempo rozwoju swiatowej gospodarki. Wazna przy tym bedzie jakosc tego wzrostu, zwiazanego z opanowaniem wspolczesnych technologii. Powinno to umozliwic zajecie przez Rosje wlasciwego miejsca w miedzynarodowym podziale pracy. Niezbedny jest w tym celu sprzyjajacy klimat inwestycyjny przyciagajacy zarowno rosyjski jak i zagraniczny kapital inwestycyjny, a wiec:

• gwarancja prawa na wlasnosc prywatna;
• zapewnienie konkurencji rynkowej i niedopuszczenie do monopolizacji rynkow;
• ksztaltowanie odpowiadajacych wspolczesnym wymaganiom instytutow infrastruktury rynkowej, przede wszystkim godnych zaufania instytucji finansowych.

Postep w realizacji tych celow moze byc kontrolowany przez spoleczenstwo poprzez takie kryteria, jak:

• wzrost poziomu zycia ludnosci;
• wzrost udzialu ludzi samodzielnie tworzacych swoj dobrobyt;
• zwiekszenie konkurencyjnosci rosyjskiej gospodarki;
• postepowe zmiany w strukturze rosyjskiej gospodarki odpowiadajace swiatowym tendencjom;
• zapewnienie spolecznie akceptowanego poziomu i struktury zatrudnienia;
• bezwzgledne zapewnienie zdolnosci platniczej panstwa;
• umocnienie samorzadu lokalnego oraz organizacji i instytucji spolecznych;
• wzmocnienie niezawislosci sadownictwa i bezwarunkowe przestrzeganie prawa.

Wedlug autorow realizacja tych zadan wymaga dlugiego okresu czasu i koncentracji wysilkow calego spoleczenstwa.

Modernizacja gospodarki

Powinna ona zapewnic zniwelowanie roznicy poziomu rozwoju gospodarczego Rosji w stosunku do najbardziej rozwinietych panstw swiata. Niezbedny jest wiec jakosciowy wzrost efektywnosci rosyjskiej gospodarki, co wedlug autorow strategii zmieniloby Rosje z kraju wywozacego kapital i wwozacego towary o wysokim poziomie wartosci dodanej w kraj wwozacy kapital i wywozacy towary o wysokim poziomie wartosci dodanej.
Poza wspomnianymi juz w ogolnej koncepcji warunkami umozliwiajacymi takie przemiany, szczegolna uwage zwraca sie na :

Ochrona praw wlasnosci

Wyklucza sie mozliwosc "niecywilizowanej" nacjonalizacji. Panstwo powinno wzmocnic swoja role w ochronie praw nabywcow papierow wartosciowych, nieruchomosci czy tez innych rodzajow wlasnosci. Nalezy stworzyc legalne podstawy prawa na prywatna wlasnosc ziemi i nieruchomosci oraz zasady ich obrotu rynkowego. Zostana prawnie ograniczone mozliwosci naruszenia praw akcjonariuszy i kredytodawcow.

Rowne warunki konkurencji

Nalezy zapewnic rowne warunki konkurencji dla wszystkich dzialajacych na terytorium Rosji podmiotow gospodarczych poprzez m.in.:

• doskonalenie antymonopolowego ustawodawstwa;
• znaczne obnizenie, a w przyszlosci likwidacje wszystkich ulg (podatkowych, cenowych, dotowanie poprzez taryfy na towary i uslugi monopoli naturalnych itd.);
• przejrzystosc informacji o decyzjach panstwa dotyczacych rozdzialu jakichkolwiek dobr;
• zapewnienie zasady konkurencji przy organizacji zakupow na potrzeby panstwa;
• usuniecie barier dla bankructwa nieefektywnych przedsiebiorstw;
• niedopuszczenie do wykorzystania pomocy panstwa dla stworzenia nierownych warunkow konkurencji.

Zasady dzialalnosci gospodarczej

Panstwo skoncentruje sie na efektywnym wykonywaniu swoich podstawowych funkcji ochrony bezpieczenstwa, praw i swobod dla obywateli oraz dla dzialalnosci gospodarczej, gwaranta przestrzegania zasad gry i wladzy jednakowego dla wszystkich prawa - natomiast stopniowo odejdzie od praktyki niepotrzebnej ingerencji w sprawy dzialalnosci gospodarczej. Przewiduje sie wiec m.in.:

• obnizenie barier rozpoczecia dzialalnosci gospodarczej, przejscie na zasade rejestracji takiej dzialalnosci przez powiadomienie w ustawowo okreslonym krotkim czasie;
• radykalne zmniejszenie licencjonowanych rodzajow dzialalnosci;
• uproszczenie procedury uzgodnien dokumentacji przy realizacji projektow inwestycyjnych;
• wprowadzenie prostych zasad kontroli likwidujacych nadmierne i zbyt czeste kontrole;
• zapewnienie realnych (zgodnych z konstytucja) mozliwosci przemieszczania sie towarow, kapitalu i sily roboczej po calym terytorium Rosji;
• zapewnienie przejrzystosci dzialalnosci przedsiebiorstw;
• wprowadzenie od 2001 roku miedzynarodowych zasad sprawozdawczosci finansowej dla przedsiebiorstw wchodzacych na rynek kapitalowy.

Polityka w zakresie wywozu kapitalu

Skala wyplywu kapitalu jest wskaznikiem prawidlowosci polityki gospodarczej panstwa. Ocenia sie, ze glownymi przyczynami wywozu kapitalu byla niestabilna sytuacja polityczna w Rosji, konfiskacyjny charakter systemu podatkowego, brak zaufania do systemu bankowego, brak gwarancji prawa wlasnosci oraz makroekonomiczna niestabilnosc. Zmiana klimatu gospodarczego, w tym inwestycyjnego bedzie sprzyjac zmniejszeniu wyplywu kapitalu, a nawet repatriacji wczesniej wywiezionego rosyjskiego kapitalu. Metody administracyjne beda wiec stosowane tylko w walce z niezgodnym z prawem wywozem kapitalu, w tym zaostrzenie rezimu operacji finansowo-gospodarczych ze strefami bezclowymi, wlacznie z odejsciem od umow o unikaniu podwojnego opodatkowania z panstwami bedacymi takimi strefami, walka ze skazonymi cenami w operacjach eksportowo-importowych, monitoring nie splacanych kredytow oraz zmniejszenie liczby bankow posiadajacych licencje generalna. Zwraca sie tu szczegolna uwage na uporzadkowanie stosunkow platniczych z panstwami WNP.

Reformowanie systemu bankowego

Rosyjskie banki do dzis nie staly sie mechanizmem akumulacji oszczednosci i ich transformacji w inwestycje, czy tez miedzygaleziowego przeplywu kapitalu. Wiekszosc bankow nie pozyskala zaufania depozytariuszy, klientow i partnerow. Przewiduje sie wiec potrzebe "oczyszczenia" systemu bankowego od organizacji nie majacych mozliwosci wlasciwej dzialalnosci poprzez:

• odwolanie licencji organizacjom kredytowym o ujemnym kapitale, a takze organizacjom dajacym niewiarygodna informacje o swojej sytuacji finansowej;
• przeprowadzenie poglebionej kontroli w 100 najwiekszych bankach;
• wprowadzenie zasady obowiazkowej publikacji informacji bilansowej w sieci Internet;
• korekte ustawodawstwa o opodatkowaniu dzialalnosci kredytowej tworzaca warunki dla nie ukrywania zyskow i powiekszania kapitalu organizacji kredytowych;
• ograniczenie kregu operacji w wydawanych licencjach stosownie do posiadanego przez licencjobiorce kapitalu;
• 20-30 krotne zmniejszenie ilosc bankow posiadajacych licencje generalne;
• stymulowanie oszczednosci dlugoterminowych poprzez rozwoj funduszy emerytalnych, ubezpieczeniowych czy tez leasingowych;
• ustawowe uregulowanie systemu gwarancji wkladow bankowych;
• podjecie aktow prawnych rozszerzajacych mozliwosci obrotu takimi obiektami, ktore moga byc przedmiotem zastawu bankowego (ziemia, nieruchomosc itd.).

Rozwoj rynku papierow wartosciowych

Ocenia sie, ze aktualnie rynek ten takze nie wypelnia swoich podstawowych makroekonomicznych funkcji w zakresie miedzygaleziowego przeplywu kapitalu, naplywu krajowych i zagranicznych inwestycji do rosyjskich przedsiebiorstw i stymulowania oszczedzania i transformacji oszczednosci w inwestycje. Konieczne jest wiec wzmocnienie ochrony praw wlascicieli papierow wartosciowych, szczegolnie drobnych akcjonariuszy wlacznie z odpowiedzialnoscia karna za ich naruszenie. Dla zwiekszenia przejrzystosci sytuacji finansowej przedsiebiorstw, jak juz wspomniano, przewiduje sie przejscie na miedzynarodowe zasady sprawozdawczosci finansowej. Stworzone zostana warunki rozwoju kolektywnego inwestowania poprzez fundusze inwestycyjne, emerytalne czy tez towarzystwa ubezpieczeniowe.

Polityka makroekonomiczna

Dla wprowadzenia nowych zasad w polityce makroekonomicznej przewiduje sie:

Reformowanie systemu podatkowego

Jedna z glownych przeszkod dla normalnej dzialalnosci przedsiebiorstw i legalizacji dzialalnosci gospodarczej, jest nieefektywny system podatkowy charakteryzujacy sie zbyt wysokim i nierowno nalozonym obciazeniem podatkowym.
Podstawowym celem reformy podatkowej bedzie znaczne obnizenie obciazen podatkowych, uproszczenie systemu podatkowego i stworzenie jednakowych uwarunkowan dla przestrzegajacych prawo platnikow. Znizenie to powinno stymulowac aktywnosc inwestycyjna, a z drugiej strony zapewnic niezbedne potrzeby budzetowe. Do 2001 roku beda wprowadzone nastepujace zmiany:

• przejscie na minimalna liniowa stawke podatku dochodowego od osob fizycznych (12%) z jednoczesnym zwiekszeniem nieopodatkowanego minimum i likwidacja wiekszosci ulg podatkowych;
• polaczenie oplat na socjalne fundusze pozabudzetowe w jeden podatek socjalny; obnizenie stawki lacznej z 39,5% do 35,4% i ustanowienie gornego pulapu opodatkowanego dochodu;
• zmiana sposobu okreslenia bazy opodatkowania zysku (dochodu) przedsiebiorstw i organizacji poprzez wlaczenie w koszty wszystkich uzasadnionych wydatkow; rozdzielenie podatku na federalny (11% - dotychczas 13%), regionalny (do 19% - dotychczas 22%) i dodatkowo wprowadzany lokalny (do 5%);
• jednoczesna likwidacja podatku od obrotu i kompensacja zmniejszonych dochodow przez wprowadzenie wspomnianego w punkcie "c" lokalnego podatku od zysku oraz podwyzszenie akcyzy na produkty naftowe;
• likwidacja wiekszosci ulg w placeniu podatku VAT, a w handlu z krajami WNP przejscie na zasade kraju przeznaczenia;
• zmiana zasad oplaty akcyzy na produkty alkoholowe i naftowe w celu maksymalnego przeniesienia obciazenia podatkowego na sfere konsumpcji;
• podatek od nieruchomosci zastapi podatek majatkowy i gruntowy.

Podstawowymi rezultatami reformy podatkowej beda:

• uproszczenie systemu podatkowego poprzez likwidacje znacznej czesci podatkow i ulg podatkowych;
• obnizenie granicznego obciazenia funduszu plac z 54% do 35% (do 30% w ciagu 5-6 lat);
• zmniejszenie ogolnego obciazenia podatkowego przedsiebiorstw, co powinno sprzyjac legalizacji dzialalnosci gospodarczej.

Przewiduje sie takze szereg przedsiewziec doskonalacych administrowanie podatkowe.

Doskonalenie polityki celnej

Nieefektywne sa aktualne uregulowania celne. Mnogoscia taryf zle administruje niedoskonala sluzba celna. Ulgi celne dla jednych, sa dyskryminacja dla pozostalych. proponuje sie wiec:

• istotne obnizenie importowych i eksportowych stawek celnych;
• ostateczne odejscie od regulacji nietaryfowych i ukrytego kwotowania eksportu i importu;
• wykluczenie funkcji regulacyjnych organow celnych;
• znaczace uproszczenie systemu taryfy celnej, zwiekszenie nomenklatury grup towarowych podlegajacych regulacji celnej.

W pierwszym etapie wprowadzic nastepujace grupy taryfowe:

• sprzet technologiczny - cla ad valorem (wg dotychczasowej metodyki);
• surowce i materialy - maksymalnie zunifikowane specyficzne stawki celne;
• towary podlegajace akcyzie - dotychczasowa metodyka;
• towary konsumpcyjne - jednolite clo specyficzne (oddzielnie dla towarow zywnosciowych i niezywnosciowych).

Polityka budzetowa

>Podstawowa rola polityki budzetowej w ramach polityki gospodarczej jest finansowe zabezpieczenie realizacji przez panstwo swoich zobowiazan wobec spoleczenstwa. Zarowno w ciagu ostatnich dziesieciu lat jak i dzisiaj efektywnosc tej polityki jest nadzwyczaj niska, co przejawia sie (m.in.) w takich czynnikach:

• chroniczne niewykonywanie przez panstwo swoich zobowiazan, stanowiacych ponad 55% PKB, przy rzeczywistych wydatkach budzetowych 40% PK;
• slabosc systemu podatkowego, niezdolnego do wypelniania zarowno funkcji fiskalnych jak i regulacyjnych (o czym swiadczy masowe uchylanie sie od podatkow);
• istnienie niedopuszczalnej, nierownomiernosci w budzetowym zaspokojeniu regionow w wyniku pionowego rozpadu systemu budzetowego;
• "drogie" panstwo, bedace rezultatem efektywnych dzialan biurokracji dazacej do sciagania maksymalnej renty z prawa redystrybucji zasobow gospodarki, co doprowadza miedzy innymi, do tworzenia nierownych warunkow konkurencji i braku mozliwosci ochrony praw wlasnosci.

Ta nieefektywna polityka budzetowa jest podstawowa przeszkoda dla stabilnego wzrostu gospodarczego. Niezbedne jest wiec zapewnienie trwalej realizacji swoich zobowiazan przez panstwo na bazie zawezenia i restrukturyzacji tych zobowiazan, reformy podatkowej i odbudowy efektywnego systemu budzetowego.
Kluczowymi kierunkami polityki budzetowej, sa m.in.:

• doprowadzenie zobowiazan panstwa do zgodnosci z jego mozliwosciami, wlacznie z zaprzestaniem stalym lub okresowym funkcjonowania na szczeblu federalnym nie finansowanych mandatow socjalnych z jednoczesnym stworzeniem systemu adresowanej pomocy socjalnej dla ludnosci oraz uregulowaniem wzajemnych stosunkow panstwa z kredytodawcami i dluznikami;
• inwentaryzacja i ocena efektywnosci zobowiazan panstwa i rzeczywistych wydatkow budzetowych;
• obowiazkowa publikacja szczegolowych sprawozdan o wykonaniu budzetow wszystkich szczebli;
• realizacja reformy podatkowej i reformy stosunkow miedzybudzetowych.

W rezultacie konsekwentnej realizacji polityki budzetowej rzad moze doprowadzic do stalego wypelniania swoich zobowiazan wobec spoleczenstwa (o ile ich poziom nie przekroczy 30% PKB), znacznego zmniejszenia obciazenia dlugami (ponizej 60% PKB), efektywnej realizacji przez system podatkowy, zarowno funkcji fiskalnych jak i regulujacych, a takze wzglednego wyrownania poziomu zaspokojenia budzetowych potrzeb regionow.

Stosunki miedzybudzetowe

W ciagu ostatnich lat zaostrzyl sie kryzys stosunkow miedzybudzetowych i finansow regionalnych przejawiajacy sie w narastaniu subiektywizmu i przetargow politycznych z regionami o zasoby finansowe, w masowej niepienieznej realizacji budzetow wszystkich stopni, zahamowaniach w wyplacie zarobkow pracownikom sfery budzetowej, a takze ostrym wzrostem zadluzenia budzetow regionalnych i lokalnych.
Celem reformy jest stworzenie trwalych, instytucjonalnych bodzcow pobudzajacych wladze regionalne i lokalne do przeprowadzenia reform strukturalnych, zapewnienia pelnej realizacji swoich zobowiazan przez te wladze, utrzymania na calym terytorium Rosji rownego dostepu obywateli do podstawowych uslug budzetowych i gwarancji socjalnych, a takze politycznej konsolidacji FR.
Wsrod sposobow osiagniecia tego celu wymienia sie:

• radykalna decentralizacje systemu budzetowego z jednoczesnym przekazaniem na szczebel federalny zobowiazan o charakterze ogolnonarodowym i odpowiednich zrodel finansowania;
• radykalne zmiany w sferze rozdzialu pelnomocnictw dotyczacych podatkow i wydatkow. Przewiduje sie odejscie od rozdzialu wplywow podatkowych miedzy budzety poszczegolnych szczebli preferujac zasade "jeden budzet-jeden podatek";
• rozdzielenie pomocy finansowej dla regionow na biezaca (w ramach funduszu kompensacji nalozonych na budzety regionalne federalnych mandatow socjalnych i funduszu dotacji dla wspolfinansowania wydatkow priorytetowych z regionalnych budzetow), inwestycyjna (w ramach funduszu rozwoju regionalnego) i stymulujaca reformy (w ramach funduszu rozwoju finansow regionalnych).

Polityka pieniezno-kredytowa

Trudno obecnie Centralnemu Bankowi Rosji prowadzic efektywna polityke pieniezno-kredytowa zarowno ze wzgledu na zlozone problemy makroekonomiczne jak i z powodu nie zakonczonego procesu tworzenia instytucjonalnych podstaw pieniezno-kredytowego regulowania.
Podstawowe problemy zwiazane sa z wysoka zaleznoscia rosyjskiej gospodarki od wstrzasow w miedzynarodowej wspolpracy gospodarczej (co jest m.in. konsekwencja surowcowego ukierunkowania rosyjskiego eksportu), wysokim poziomem dolaryzacji gospodarki i niskim poziomem rezerw walutowych.
Dlug zagraniczny na poziomie 92% PKB podwyzsza zaleznosc rosyjskiej gospodarki i budzetu od koniunktury swiatowego rynku kapitalowego i stosunkow z miedzynarodowymi organizacjami walutowymi.
Niski poziom monetyzacji, slabosc systemu bankowego obnizaja podatnosc gospodarki na wplyw ograniczonego zestawu instrumentow bedacych w dyspozycji CBR.
Celem reformy jest znalezienie rozumnego zrownowazenia osiagniecia nastepujacych celow:

• trwale obnizenie inflacji, zapewniajace przewidywalnosc w sferze finansow, zwiekszenie aktywnosci gospodarczej i stworzenie przeslanek wzrostowych;
• zapewnienie plynnej i przewidywalnej dynamiki kursu wymiennego, podtrzymanie konkurencyjnosci cenowej rosyjskich towarow w wyniku niskiego realnego kursu, zwiekszenie rezerw walutowych umozliwiajacych reagowanie na negatywne wstrzasy zagraniczne;
• obnizenie realnych stawek procentowych, co stwarza sprzyjajace warunki dla gromadzenia i inwestowania srodkow.

Biorac pod uwage doswiadczenia krajow rozwijajacych sie i bedacych w okresie transformacji, jako racjonalne uznano wykorzystanie modelu kombinowanego przewidujacego regulowanie wielkosci i struktury podazy pieniadza, plynny kurs (przy zachowaniu kontroli jego dynamiki) i elastyczny docelowy poziom inflacji.
W krotkiej perspektywie aktualna koniunktura na podstawowe towary eksportowane przez FR zapewnia wystarczajaco sprzyjajace warunki dla realizacji takiej polityki. Ponadto wzrost aktywnosci gospodarczej i produkcji przemyslowej zapewnia wzrost popytu na pieniadz i kompensuje przyspieszony wzrost podazy ograniczajac jego inflacyjny skutek. Wazna role w zwiekszeniu popytu na pieniadz w sredniookresowej perspektywie powinien odegrac rozwoj rynkow finansowych i towarowych.
Ocenia sie, ze aktywne wykorzystanie instrumentow rynkowego regulowania przez CBR sprowadza sie tylko do interwencji walutowych. Rozszerzenie kregu tych instrumentow (m.in. rozszerzenie zakresu aktywow, ktore moga byc wykorzystywane jako zabezpieczenie przy udzielaniu kredytow bankom przez CBR, wznowienie operacji na rynku panstwowych papierow wartosciowych, automatyzacja mechanizmu wykorzystania standartowych operacji i procedur) wymaga istnienia i funkcjonowania rozwinietego rynku finansowego i mocnego finansowo, konkurencyjnego systemu bankowego.
Autorzy uwazaja, ze system platniczy powinien rozwijac sie wedlug wariantu centralizowanego, poniewaz pozwala on najbardziej efektywnie pracujacym bankom komercyjnym uzyskac najwieksze korzysci ze swoich inwestycji w infrastrukture.

Oczekiwane rezultaty

Realizacja proponowanej strategii powinna zapewnic tempo wzrostu PKB co najmniej 5-6% sredniorocznie w ciagu 10-letniego okresu. W poszczegolnych latach wzrost moze osiagac nawet 8-10%. To pozwoli zwiekszyc PKB w 2004 roku o okolo 30, a w 2010 roku o 70%.
W 1999 roku akumulacja brutto w Rosji wyniosla 15,5%, natomiast oszczednosci brutto 25,5%. Wiekszosc pozostalych 10% PKB to dobrowolne lub wymuszone kredytowanie zagranicy. Ta wielkosc odplywu kapitalu moze byc wewnetrznym potencjalem wzrostu (przewaznie inwestycyjnego).
Najwyzsze tempo wzrostu nastapi wtedy, kiedy panstwo stworzy sprzyjajacy klimat inwestycyjny, a wzrost inwestycji bedzie wyprzedzal wzrost konsumpcji. Jest to bardzo prawdopodobne w najblizszych latach, w ktorych moga sie wzajemnie nalozyc wysoka aktywnosc inwestycyjna i koniunkturalne czynniki wzrostowe (niski kurs rubla, przewaga podazy nad popytem na rynku pracy, nagromadzone niedoinwestowanie poprzednich okresow). Okres ten moze trwac 6-8 lat. Tak wiec, finansowanie wzrostu bedzie w znacznej mierze uwarunkowane zmniejszeniem skali odplywu kapitalu. Drugim zrodlem finansowania beda inwestycje zagraniczne. W koncu dziesieciolecia moze nastapic spowolnienie wzrostu.
Jednak w tymze czasie dynamika spozycia indywidualnego moze zaczac przewyzszac wzrost inwestycji, a w 2000 roku moze wzrosnac w takim stopniu jak PKB. Zmniejszy sie rowniez czysty eksport. W tych warunkach wzrost gospodarczy moze byc nieco wyzszy, tzn. ze strategia nie wyklucza bardziej dynamicznego rozwoju Rosji w okresie do 2000 roku. Jednak, biorac pod uwage brak mozliwosci przewidzenia dynamiki wszystkich zjawisk w tak dlugim okresie czasu autorzy przestrzegaja przed nadmiernym optymizmem.
Aktualna struktura rosyjskiej gospodarki, w ktorej udzial przemyslu w PKB stanowi okolo 32%, handlu 22% i transportu 8,3%, powoduje, iz dynamika PKB zalezy najbardziej od dynamiki rozwoju tych galezi gospodarki, a szczegolnie produkcji przemyslowej. Udzial uslug nierynkowych wynosi 12%. Okolo 12,5% PKB przypada na rolnictwo i budownictwo, gdzie nie jest spodziewane tempo wzrostu mogace istotnie wyprzedzac wzrost PKB. Takze wplyw informatyki i lacznosci (gdzie spodziewane sa najwyzsze wzrosty) w sredniookresowej perspektywie beda mialy ograniczony wplyw na wzrost PKB, ze wzgledu na ich aktualny 2% udzial.
W omawianym dziesiecioleciu bedzie nastepowac umocnienie realnej wartosci rubla i zblizenie kursu rynkowego do jego realnej wartosci nabywczej.
W 2004 roku czysty eksport moze obnizyc sie do 5-7%, a w 2010 do 2-3% PKB.
Udzial inwestycji podstawowych wyniesie okolo 24-25% PKB z tendencja do pozniejszego plynnego obnizenia.
Panstwo (po restrukturyzacji zadluzenia wobec klubu paryskiego)bedzie moglo splacac swoje zobowiazania w zakresie obslugi zadluzenia zagranicznego w wysokosci 12-14 mld USD rocznie. Udzial tych wydatkow w PKB bedzie stopniowo sie obnizal ze wzgledu na wzrost PKB i na umocnienie rubla (w 2010 roku rzedu 2,5% PKB).
Poczawszy od 2004 roku inflacja trwale bedzie sie ksztaltowac na poziomie ponizej 10%.

Polityka strukturalna

Podstawowym celem polityki strukturalnej panstwa na kolejne dziesieciolecie powinno byc stymulowanie podwyzszenia konkurencyjnosci towarow rodzimej produkcji oraz uslug na rynkach krajowych i zagranicznych, a takze zwiekszenie udzialu galezi produkcji o wysokim stopniu przetworzenia i galezi sfery uslug. Przewiduje sie w tym celu podjecie szeregu przedsiewziec i uregulowan sprzyjajacych temu procesowi.
Ogromnie wazne bedzie rowniez stymulowanie inwestycji galezi-eksporterow we wlasna modernizacje, ale takze w inne rodzaje produkcji.
Dotyczy to rowniez przemyslu obronnego, gdzie rozszerzenie produkcji i eksportu jest mozliwe na bazie umocnienia pozycji Rosji na tym rynku i bezwarunkowej realizacji zamowien obronnych, zwiazanych z powaznymi przedsiewzieciami w zakresie modernizacji armii.
W kompleksie rolnym polityka panstwa bedzie zorientowana na wsparcie efektywnych produkcji w sprzyjajacych dla gospodarki rolnej strefach poprzez akumulacje udzialu ziemi i majatku w rekach najbardziej efektywnych wlascicieli w oparciu o wlasnosc prywatna i konkurencje rynkowa.
W kompleksie paliwowo-energetycznym podstawowym celem bedzie zapewnienie energetycznego bezpieczenstwa dla wzrostu gospodarczego, utrzymanie optymalnego bilansu energetycznego, stymulowanie oszczednosci energii, zwiekszenie efektywnosci wykorzystania zrodel energii, a takze walutowo-finansowe zabezpieczenie modernizacji gospodarki poprzez popieranie wykorzystanie zasobow finansowych tego kompleksu dla inwestowania w modernizacje gospodarki.

Rynek ziemi i nieruchomosci

Glownym celem polityki panstwowej w sferze ziemi i nieruchomosci bedzie stworzenie warunkow dla efektywnego wlaczenia ich w obrot gospodarczy i stworzenie cywilizowanego rynku nieruchomosci. W tym celu na wlasnosc przedsiebiorstwom i wlascicielom domow beda przekazane dzialki ziemi, na ktorych polozone sa te nieruchomosci, co bedzie sprzyjac masowemu przyciagnieciu inwestycji w nieruchomosci, przede wszystkim na zasadzie hipoteki - systemu kredytowania budownictwa, rekonstrukcji obiektow nieruchomosci i ich nabycia pod zastaw.

Reforma monopoli naturalnych

W tym zakresie polityka panstwa bedzie ukierunkowana na rozwiazanie, miedzy innymi, nastepujacych problemow:

• destrukturyzacja tych galezi w celu scislego rozgraniczenia faktycznie naturalno-monopolowej dzialalnosci od potencjalnie konkurencyjnych rodzajow dzialalnosci gospodarczej;
• zachowanie dobrych wlasciwosci systemow zintegrowanych - technologicznej kompleksowosci, sterowalnosci i pewnosci funkcjonowania;
• odejscie od kosztowej zasady ksztaltowania cen na uslugi monopoli naturalnych;
• pelna przejrzystosc organizacyjna i finansowa;
• stworzenie sprzyjajacych warunkow dla stopniowej demonopolizacji ;
• odejscie od posredniego subsydiowania roznych kategorii odbiorcow.

Przewidziano takze odpowiednie programy restrukturyzacji dla transportu kolejowego, elektroenergetyki i przemyslu gazowego.

Integracja Rosji z gospodarka swiatowa

Zagraniczna polityka gospodarcza Rosji nie zabezpiecza interesow rozwoju gospodarki narodowej. Niedorozwoj i brak przejrzystosci ustawodawstwa, brak jednolitego podejscia do tworzenia sytemu taryfowego, innych narzedzi regulacji dostepu towarow, uslug i kapitalu na rynek wewnetrzny, zachowujaca sie izolacja od WTO i faktyczna odmowa stosowania zasad wzajemnosci w handlu miedzynarodowym (w tym w stosunkach z krajami WNP) prowadzi do narastajacej dyskryminacji rosyjskich eksporterow na rynkach swiatowych, obnizaniu sie atrakcyjnosci Rosji dla zagranicznych inwestorow i w efekcie szkodzi galeziom znajdujacym sie w stadium powstawania lub restrukturyzacji, a takze konsumentom.
Zmiana tej sytuacji bedzie realizowana przede wszystkim poprzez:

• zakonczenie negocjacji z WTO w terminie umozliwiajacym udzial Rosji w wypracowaniu decyzji nowej rundy wielostronnych negocjacji handlowych (tj. w 2001-2002 roku);
• doprowadzenie ustawodawstwa do zgodnosci z wymaganiami WTO;
• optymalizacji struktury rosyjskiej taryfy importowej, funkcji i metod pracy sluzb celnych, stworzenia efektywnego systemu punktowej ochrony sektorow gospodarki przed szkodliwym dla nich wplywem importu towarow i uslug;
• stworzenie systemu wsparcia eksportu towarow i uslug zgodnego z normami WTO;
• zapewnienie realizacji zobowiazan i kontrola realizacji praw wynikajacych z umow miedzynarodowych Rosji, a takze doskonalenie umowno-prawnej bazy stosunkow handlowych z krajami WNP i niektorymi panstwami dalszej zagranicy na zasadach wzajemnosci.

Podstawowe kierunki reform w sferze socjalnej

System pomocy socjalnej, ktorego podstawe stanowia powszechne transfery socjalne, dotacje do towarow i uslug, a takze ulgi rodzajowe, z natury nie jest w stanie rozwiazac problem redystrybucji dochodow na korzysc najbardziej potrzebujacych pomocy gospodarstw domowych. W warunkach narastajacego niedofinansowania programow socjalnych problem ten nabral ostrosci, w tym politycznej.
Ani jedna socjalna funkcja panstwa nie jest realizowana w ilosciowych i jakosciowych parametrach okreslonych przez prawo. Efektywnosc szeregu kierunkow polityki socjalnej, takich jak wyplata zapomog na dzieci, czy tez finansowanie programow zatrudnienia osiagnela krytycznie niski poziom. Istotnie wzrosl poziom rzeczywistej odplatnosci za uslugi ochrony zdrowia i oswiaty, co spowodowalo, ze w wielu przypadkach sa one niedostepne dla ludnosci o niskich dochodach. Nie mozna wiec zwlekac z reformowaniem polityki socjalnej.
Zwiekszenie skali zobowiazan panstwa powyzej realnych mozliwosci daje tylko krotkotrwaly i iluzoryczny efekt socjalny i polityczny. Negatywne skutki takich praktyk sa dlugotrwale : zbyt duze obciazenie budzetu i systemu finansowego, wysokie i nierealizowane oczekiwania socjalne powodujace w efekcie napiecia spoleczne i polityczne.
W aktualnych uwarunkowaniach celami przemian beda wiec:

• zapewnienie maksymalnie efektywnej ochrony gospodarstw domowych bedacych w najtrudniejszej sytuacji socjalnej;
• zapewnienie powszechnej dostepnosci do bazowych dobr socjalnych (o ogolnie akceptowanym poziomie jakosci), w tym przede wszystkim do ochrony zdrowia i oswiaty;
• stworzenie dla aktywnych zawodowo warstw ludnosci warunkow ekonomicznych, pozwalajacych obywatelom z wlasnych dochodow zapewnic wyzszy poziom uslug socjalnych, wlacznie z komfortowymi mieszkaniami, wyzsza jakoscia uslug w sferze oswiaty i ochrony zdrowia, godnym poziomem zycia w podeszlym wieku;
• ksztaltowanie w sferze kulturalno-socjalnej instytucji, stwarzajacych mozliwosc maksymalnej mobilizacji srodkow ludnosci i przedsiebiorstw i efektywnego ich wykorzystania w celu zapewnienia do wyboru przez ludnosc wysokiej jakosci dobr socjalnych i uslug.

Dalej projekt strategii przedstawia, w oparciu o wyzej opisane zasady i cele, rozwiazania dotyczace poszczegolnych dziedzin:

• udzielania pomocy socjalnej ludnosci;
• systemu emerytalnego;
• ochrony zdrowia i ubezpieczen spolecznych;
• oswiaty;
• reformy komunalno-mieszkaniowej;
• polityki zatrudnieniowej.

Reforma wladzy

Podstawowymi problemami wspolczesnej rosyjskiej panstwowosci sa:

• niedostosowanie panstwa do zadan, ktore powinno ono wypelniac - "wiele" panstwa tam, gdzie go nie trzeba, a nawet gdzie jest to szkodliwe, "malo" natomiast tam, gdzie jest ono niezbedne. Panstwo jest przeciazone zadaniami i funkcjami, ktorych wiele nie jest w stanie skutecznie realizowac, a jednoczesnie niechetnie rozstaje sie z funkcjami, ktore bardziej efektywnie moglyby wykonywac struktury spolecznosci obywatelskiej;
• Brak rozwinietego i dostepnego systemu sadowego przywrocenia naruszonych praw, ochrony przed biurokratyczna i policyjna samowola;
• Skrajnie niski poziom zarzadzania w systemie wladzy wykonawczej. Federalne struktury w terenie sa zalezne od kierownictwa regionalnego i lokalnego. Decyzje w sferze zarzadzania sa sprzeczne. Powszechny brak realizacji wspierany jest nieskutecznoscia kontroli i brakiem mechanizmow odpowiedzialnosci ludzi pelniacych funkcje panstwowe. Nakazowe metody w dzialalnosci wladzy wykonawczej goruja nad metodami opartymi o obowiazujace prawo. Brak procedur dzialalnosci administracyjnej. Nie funkcjonuja mechanizmy kontroli spolecznej.

Wspolnym celem reformy wladzy jest przeksztalcenie panstwa w sprawne narzedzie spoleczenstwa, efektywnie realizujace nalozone na nie zadania w interesie obywateli. Jest to mozliwe tylko na drodze systemowego reformowania poszczegolnych czlonow wladzy publicznej.

System federalny i samorzad lokalny

Podstawowym zadaniem jest praktyczna realizacja konstytucyjnej zasady rozgraniczenia funkcji panstwowych i odpowiedzialnosci na poszczegolnych poziomach wladzy, maksymalny rozwoj samorzadu lokalnego wraz ze stopniowym przekazywaniem mu pelnomocnictw panstwa. W tym celu niezbedne jest rozwiazanie nastepujacych problemow:

• oddalic zagrozenia rozwoju tendencji centrobieznych;
• uksztaltowac jednolita przestrzen prawna w dziedzinie zabezpieczenia praw i ustawowych interesow obywateli i podmiotow gospodarczych;
• doprowadzic do jednolitej realizacji federalnego ustawodawstwa na calym terytorium kraju.

Droge do tego otwieraja:

• decentralizacja funkcji zarzadzania panstwem z odpowiednim rozgraniczeniem zrodel wplywow budzetowych i odpowiedzialnosci;
• zapewnienie gwarancji niezaleznosci przedstawicieli federalnych organow wladzy w terenie od wplywow lokalnych przy realizacji wylacznie federalnych zadan (w tym celu niezbedne jest pelne finansowanie, okregowy system lokalizacji, odejscie od zasady uzgadniania ruchu kadrowego z regionami);
• ustawowe ustalenie podstaw i procedury zastosowania prawa ingerencji federalnej w przypadkach scisle ustawowo okreslonych;
• zapewnienie federalnej ochrony praw i interesow samorzadu lokalnego, wzmocnienie gwarancji federalnych dla samodzielnosci wspolnot terytorialnych, rozwiazywania przez nich problemow zycia lokalnego na wlasna odpowiedzialnosc.

Wladza ustawodawcza

Podstawowym celem reformy wladzy ustawodawczej jest podwyzszenie jakosci ustawodawstwa i odpowiedzialnosci organow ustawodawczych za podejmowane decyzje. Niezbedna jest w tym celu zmiana organizacji i dzialalnosci Zgromadzenia Federalnego, w tym zmiana zasad formowania Rady Federacji tak, aby przeksztalcic ja w pelnowartosciowa izbe wyzsza parlamentu. W zwiazku z tym nalezy odejsc od funkcjonujacej zasady ksztaltowania Rady Federacji w oparciu o zajmowane stanowiska - czlonkowie Rady powinni byc wybierani przez ludnosc regionow FR. W okresie przejsciowym moga byc oni typowani przez wladze ustawodawcze i wykonawcze regionow. W sklad Rady Federacji moga wchodzic byli prezydenci FR i byli sedziowie konstytucyjni.
Niezbedna jest takze synchronizacja dzialalnosci izb i zmiana zasad dzialalnosci ustawodawczej, a wiec obowiazkowe rozpatrywanie wszystkich projektow ustaw przez Rade Federacji.
Ponadto nalezy zmienic organizacje i dzialalnosc regionalnych organow ustawodawczych, w szczegolnosci wprowadzenie zasady konstytucyjnej odpowiedzialnosci regionalnych organow ustawodawczych (wlacznie z rozwiazaniem) za przyjecie aktow niezgodnych z Konstytucja FR i za odmowe wykonania postanowien Sadu Konstytucyjnego FR dotyczacych zmiany niekonstytucyjnych aktow prawnych.

Wladza wykonawcza

Reforma zaklada trzy podstawowe cele:

• przywrocenie wlasciwego zarzadzania w systemie wladzy wykonawczej FR. Decyzje przyjete na szczeblu ustaw federalnych i dekretow prezydenta powinny byc bezwzglednie wykonywane przez organy wladzy wykonawczej wszystkich szczebli (federalnych i regionalnych). Wszystkie decyzje wyzszych organow wladzy wykonawczej powinny byc realizowane przez nizsze organy tej wladzy;
• zapewnienie efektywnosci dzialania organow wladzy wykonawczej ;
• przywrocenie praworzadnosci w dzialalnosci organow wladzy wykonawczej.

Dla ich realizacji nalezy:

• uformowac system podejmowania decyzji zapewniajacy mobilne okreslenie priorytetow panstwa (odpowiednich strategii rozwoju kraju), praworzadnosc kazdej podjetej decyzji i ochrone przed resortowymi i innymi waskogrupowymi interesami oraz przed korupcja.
• ustawowo okreslic odpowiedzialnosc urzednikow (od premiera do szeregowego pracownika) za niewykonanie obowiazujacych go decyzji;
• zorganizowac prace organow kontrolnych w systemie wladzy wykonawczej w sposob pozwalajacy we wlasciwym czasie i skutecznie wykrywac i likwidowac nieprawidlowosci w pracy tej wladzy;
• ustawowo ustalic granice ingerencji organow wladzy wykonawczej w procesy gospodarcze i ich udzialu w stosunkach cywilno-prawnych;
• normatywnie ustalic pelnomocnictwa i funkcje kazdego organu wladzy ustawodawczej, tak aby uniknac dublowania sie funkcji i nie dopuszczac do laczenia funkcji w zakresie tworzenia zasad, ich kontroli i podzialu. Umocnic ustawowo trzystopniowy system organow wladzy wykonawczej wraz z ich wzajemnym podporzadkowaniem;
• zapewnic jawnosc informacyjna dzialalnosci wladzy wykonawczej;
• ustawowo zatwierdzic szybkie i dostepne procedury skarg na dzialalnosc wladzy ustawodawczej wszystkich szczebli na drodze sadowej i administracyjnej;
• zreformowac sluzbe panstwowa, tak aby zwiekszyc jej atrakcyjnosc i zminimalizowac warunki dla samowoli i korupcji oraz stworzyc zasady prawne ustalajace nieunikniona odpowiedzialnosc osobista za niewlasciwe decyzje jak i ochrone przed samowola przelozonych;
• 2-3-krotnie zwiekszyc poziom plac urzednikow z jednoczesnym zmniejszeniem zatrudnienia.

Projekt strategii przedstawia rowniez kierunki reformowania wladzy sadowej i dzialalnosci organow ochrony prawa.